die CONRADIE familie

 van Suid-Afrika



the CONRADIE family

from South Africa



FAMILIEPLASE

    'n Bespreking van sommige

    Conradie-Familieplase in die Westelike Provinsie se Grondbriewe

geskryf deur c2d4e8f13g11 dr. Daniel Jacobus (Droogte) Conradie (1900-1974). (Hy was die jongste broer van oom Hennie (c2d4e8f13g5) wat die dryfkrag agter die Conradie-register was.) Die skrywer was 37 jaar verbonde aan die U.S., en was 'n senior lektor in Ekonomiese Geografie. Vermoedelik is hierdie studiestuk rondom 1936 ("220 jaar na 1716" - sien inhoud) geskryf - sonder twyfel in antwoord op 'n broer-tot-broer versoek aan 'n man wat uitstekend gekwalifiseerd vir die taak was.

(1) Algemene Opmerkings

    Die informasie is glad nie so in besonderhede soos ek dit graag sou wou gehad het nie. Ek sou u baie meer interessante informasie kon gegee het, maar ek sal my bes doen. Die redes hiervoor is:-
    1. Ek kon eers na die Universiteitseksamens begin werk.
    2. In Stellenbosch was daar niks te kry i.v.m. die saak nie, en ek moes dus na Kaapstad na die Aktekantoor gaan. Daar is baie stof - so baie dat jy skoon verlore raak daartussen. Informasie i.v.m. elke duim grond in die Kaapprovinsie is daar te kry. Hierdie dokumente is egter nie mooi gesistematiseer nie. Daar is nie behoorlike referensies nie.
    3. Ek het net die name van 'n paar plase geken, sonder om eers te weet wie hulle teenswoordige eienaars is of waar dat hulle geleë is.

    Dan nog 'n algemene opmerking: Die gevolgtrekkings wat ek maak, moet u onthou, maak ek van papier af, sonder kennis van die werklike omstandighede, daarom behou ek alle regte voor.


(2) Hoe te werk gegaan is.
    In die eerste plek het ek myself afgevra: Wat is 'n familieplaas? Of in hierdie meer spesifieke geval - wat is dan 'n Conradie Familieplaas, die plaas wat dan vir ons doel hier vandag van belang is, en wat ons nou hier interesseer.

    Volgens my opvatting: 'n Conradie-Familieplaas is 'n plaas wat die eiendom van verskillende opeenvolgende geslagte van Conradies gebly het deur bemaking van die plaas van een geslag aan die ander - en natuurlik dit vandag nog is, anders is hy nie so belangrik vir ons doel nie.

    Die kwessie van koop - wanneer die plaas onder lede van die familie gekoop en verkoop word maar tog op dié manier onder die familie gebly het. M.i. kan hy dan ook nog 'n familieplaas bly, maar miskien nie so suiwer volgens die algemene opvatting as in die eerste geval nie.


(3) Die informasie

[A] NIEUW MUNSTER

Ek dink voordat ek verder gaan, is dit nodig om 'n kort opsomming te gee van hoe die meeste van ons hedendaagse plase ontstaan het. Ek het bewyse dat sommige van die plase waarvan ek nou hier iets gaan vertel, so ontstaan het; daarom hierdie verduideliking. Ek gebruik hier vir my informasie die boek: "Die Trekboer in die Geskiedenis van die Kaapkolonie" - deur Dr.P.T.van der Merwe. Hy is 'n erkende outoriteit i.v.m. die Leningsplaas en die uitbreiding van die Kolonie.

Met die stigting van die Nedersetting aan die Kaap, het die Here XVII hulle nie die aanlê van 'n Kolonie ten doel gestel nie. Dit moes net 'n verversingstasie wees, waar die skepe vars kos en water kon kry, en waar die siek matrose verpleeg kon word.

Die Landbou was dan ook hoofsaak by die Kompanjie en die Vryburgers moes hulle dus ook daarop toelê. Vee, het die Here l7 gemeen, kon van die Hottentotte geruil word. Selfs in die tyd van die twee van der Stels was dit nog so.

Gaandeweg, as gevolg van sekere faktore, soos veral die ekonomiese onaantreklikheid daarvan, het die akkerbou onpopulêr geword, en stadigaan laat die Koloniste hulle grond onbewerk lê, en begin hulle toelê op veeboerdery.  Die veeboerdery was dan ook baie aantrekliker, ekonomies en andersinds, as die akkerbou. Hier vind nou 'n definitiewe splitsing tussen die Koloniste in twee klasse:-

  1. dié wat die akkerbou bly beoefen en
  2. dié wat geen behoorlike bestaan daaruit kon maak nie, en hulle veral op die veeboerdery toegelê het.  Eers was die akkerbou en die veeboerdery aanmekaar gekoppel, maar weldra het die veeboerdery 'n selfstandige bedryf geword.

Dit was dan die patriargale veeboer met sy gesin, dienaars en veetroppe, wat die eenheid van die uitbreiding van die Kolonie na die ooste geword het.

Weldra vind ons onder die boere 'n stelsel van gemeenskaplike weiding. Dan, omdat die ou kwessie van Lot en Abram se veewagters hom weer voorgedoen het, kom die stelsel van weilisensies en veeposte. Hierdie laaste vind ons van ongeveer die jaar 1703.

Met verloop van tyd is daar egter veeposte opgerig wat min of meer gereeld bewoon is, omdat veeboere wat nie eiendomsgrond besit het nie, langsamerhand ook van weilisensies begin gebruik maak het.

Die gewoonte het nou ontstaan om die weilisensies te hernu, en so het die veepos in die veld met verloop van tyd die blywende woonplek van baie boerefamilies geword. Natuurlik word hierdie veeposte toe bebou. Weldra word die veepos ook bewerk. Die boer maal koring en plant groente vir sy gesin en werksvolk.

Nog 'n verder ontwikkeling is dat die veeposte op die weilisensies en andersinds name begin kry het.

Sodra 'n boer 'n wvepos begin bebou en bewerk het, is dit ook te begryp dat hy begerig sou geword het om rondom daardie punt uitsluitende weiregte te verkry.  So het die beginsel van partikuliere weiregte ontstaan, wat 'n verdere ontwikkeling was.

Hieruit ontwikkel die Leningsplaastelsel.  Hierdie stelsel het noodsaaklik geword omdat die boere baie begin word het, en daar botsings begin plaasvind het, en ook deurdat die botsing met die Bantoes op die Oostelike grens, en met die Boesmans, op die Noordelike grens, die uitbreiding tydelik stopgesit het.  'n Minimum afstand tussen opstalle, wat beheers is deur sekere faktore, is nou           vasgestel. Dit blyk dat in die meeste gevalle, waar die betrokke opstalle een uur of meer se stap van mekaar gelê het, die gekomitteerdes die tussenruimte as voldoende beskou het.  Het die plase egter nader as 'n uurstap van mekaar gelê,  dan is die tussenruimte meestal as onvoldoende geag.

Die wêreld is digter bewoon, en die opvatting het onder die boere ontstaan dat hulle plase nou min of meer sirkelvormig was met 'n halfuurstap as straal.  Daar was egter nooit 'n wet of regulasie wat dit vasgestel het nie.

Met die groei van die bevolking het daar mettertyd, op 'n natuurlike manier deur verdeling van die weiveld tussen bure, bepaalde plase met vaste grense ontstaan.

In 1813 het die Engelse regering besluit om nie meer grond in lening uit te gee nie, en om aan die eienaars van Leningsplase wat daarom aansoek doen, soveel grond as wat hulle voorheen wettig in lening besit het, in Altoosdurende Erfpag uit te gee.  Ook is voorgeskryf dat geen leningsplaas groter as 3000 morge mag wees nie. Die begrip van sirkelvormige plase het ook verdwyn, omdat, as plase op die manier uitgegee sou word, daar die gevaar sou ontstaan dat stukke onuitgegewe grond tussen plase sou bly lê.

So, stel ek my voor, het die plaas Nieuw Munster ook ontstaan. Die oorspronklike kaart van die plaas is net 'n groot, min of meer reghoekige blok, maar een van die plase (Leeufontein) wat ek hier gaan noem, toon duidelik sy ontstaan. Daarom het ek hierdie uiteensetting noodsaaklik geag. Nieuw Munster was heelwaarskynlik eers net 'n veepos, wat in 1716 in lening deur Swanepoel verkry is, want op die grondbrief kom die woorde "Altoosdurende Erfpag" nog nie voor nie.

Ongelukkig kon ek die oorspronklike grootte van die plaas op die ou grondbrief nie uitmaak nie, maar dit sal dig by 3000 morge gewees het.  Dit is jammer dat die skrif so moeilik te lees is. Die ink en papier is nog goed, 'n merkwaardige feit as ons daaraan dink dat dit ruim 220 Jaar gelede geskrywe is.

Onderaan is die naamtekening van Goewerneur de Chavonnes, nie 'n afdruk daarvan nie.

Die eerste keer wat hierdie plaas, sover ek kon uitvind, onder die Conradies gekom het, was in 1818, toe Lord Charles Somerset goewerneur was.

Ek het gedeeltes woordeliks afgeskrywe wat ek hier aanhaal:- "Door zyn Excellentie, den Hoog Ed. Geb. Generaal Lord Charles Henry Somerset ...." (nog 'n boel titels) ".... word door dezen in altoosdurende erfpaght gegeven aan de Wed Petr. Coenradie zeker stuk land, gelegen in het Distrikt van Tulbaght, groot in zyn grond 474 mor. 510 vk. rd., strekkende - aan de Lenings Eigendom Plaats van I. Moller - naar de Breede Rivier, aan het verzogte lyfpachtland van P. du Plessis aan de Mosterdshoek".

Sy moes jaarliks 45 Rykadaalders aan die regering betaal vir die plaas, en sou die plaas behou, sy en haar nageslag, solank as wat die geld betaal word.

Verder..... "en zal gehouden zyn (volgens de existerende Wetten dezer Volksplanting) zorge te dragen, dat de limieten behoorlyk worden gemerktekend, en het land in zulk een staat van cultivatie gebracht worde, als waartoe hetzelve bekwaam magte wezen, en zulks binnen den tyd van de eerste drie jaren.

Aldus verleend en gegeven onder myn Hand en Zegel aan de Kaap de Goede Hoop, den 25 Juny 1818".

Dan volg sy persoonlike naamtekening:  C.H.Somerset.

Hier is sekere dinge wat interessant is:- 

  1. Die grondbriewe van hierdie tyd kom tweetalig voor, nl. in Hollands en in Engels. So ook met hierdie een. Dit isopmerklik as ons daaraan dink dat  dit in die tyd van Lord CharlesSomerset was.  Albei taalgedeeltes, die Hollandse, sowel as dieEngelse, is deur hom onderteken, en dit het my vooroordeel teen hom heelwat mindergemaak.

  2. Die plaas word nou in altoosdurende erfpag aan die weduwee gegee. Ek dink dit was die eerste keer dat dit so uitgegee is, aangesien die Engelse Regering eers in l813 bepaal het dat plase vanaf daardie jaar net in altoosdurende erfpag uitgegee sou word.

  3. Die van van die weduwee word met 'n eksta "e" gespel. Dit kan 'n spelfout wees, wat in die Staatskantoor gemaak is, maar dit is 'n ongewenste fout om te maak, veral as ons daaraan dink dat daar werklik 'n Coenradie, ook van Duitsland, gekom het so ongeveer 100 jaar na stamvader Frederik Conradie. Dit is nie onbekend dat vanne destyd nie baie suiwer in die Staatskantoor gespel is nie.  Selfs in dieselfde grondbrief kry ons die van Möller sonder die umlaut.

  4. Die plaas was toe in die distrik van Tulbagh.  Van Wolseley was daar in 1818 nog geen sprake nie.

  5.  'n Interessante verskynsel is die grootte van die plaas. ... "groot in zyn grond 474 morgen 510 vk. roeden".  Die oorspronklike plaas moes digby die 30O0 morge gewees het.  Wie sou dan 400 morge grond neem as die bepaling sê jy moet net nie meer as 3000 morge neem nie.  Een van twee dinge kan hier gebeur het: (A) Die oorspronklike Nieuw Munster kon reeds opgedeel gewees het, of (B) dit kan wees dat die plaas kleiner opgegee is, as wat hy werklik was, om te te veel  jaargeld te ontduik. Hiermee wil ek geensins ons voorouers moedswil1ig van bedrog beskuldig nie, maar ek wil net daarop wys dat volgens navorsers i.v.m. hierdie sake, plase somtyds kleiner opgegee is, as wat hulle werklik was, om sodoende die betaling van te veel jaargeld te ontduik.  Dit is bale waarskynlik dat dit hier die geval was, aangesien die teenswoordige eienaars ook meen dat die plaas destyds ongeveer 1200 morg moes gewees het.

  6. Dan i.v.m. tot waar die plaas hom uitgestrek het: "de Lenings Eigendoms Plaats van I. Moller, dan naar de Breede Rivier, dan aan die ander kant tot aan de verzochte lyfpachtland van P. du Plessis en ook tot aan de Mosterdshoek". Die plase van die Conradies en die Möllers het aanmekaar gegrens, en dit toon vir ons waarom die twee families ondertrou het. Mostertshoek, verstaan ek, is dle hoek van die berg waar Michell'spas vandag deurgaan.  Die pas was waarskynlik toe nog net 'n voetpaadjie of uiters moeilike wapad soos maar meeste passe destyds was.

  7. Ook is dit interessant, om daarop te let, dat 'n plaas wat vandag seker      seker etlike duisende ponde werd is, daardie dae jaarliks net 45 riksdaalders erfpaggeld voor betaal is.

  8. Dan is daar sekere voorwaardes : 

      (i) Die plaas moes behoorlik afgebaken word en 
      (ii) dit moes bewerk word binne drie jaar van die datum op die grondbrief aangegee. Daar staan vandag nog sommige van die oorspronklike bakens. Hulle is seker kort na 1818 opgerig.
Hier is nog informasie wat ek by die teenswoordige eienaars ingewin het:- Hulle reken dat na die weduwee die plaas behoort het aan Pieter Jacobus Conradie. Sy seun, Willem Stephanus Conradie het die plaas van hom geërf. Hy het nog goewernementsgrond beygekoop. Na hom het die twee seuns, Hendrik Francois en Willem Stephanus die plaas geërf.

Hulle het die plaas egter nie opgedeel nie, maar broederlik saamgewerk.  Na hulle dood is die plaas egter onder hulle sewe seuns verdeel, naar net in twee dele.  Twee van die seuns is uitbetaal, maar vyf het bly boer.

So kom ons by die teenswoordige elenaars van Nieuw Munster;  

    (i)  Seuns van Willem Stephanuus Conradie:-
      Willem Stephanus, Pieter Jacobus Hugo, en Gabriel Francois.
    (ii) Seuns van Hendrik Francois Gonradie:-
      Willem Stephanus en Pieter Jacobus.

Dit is dan hoedat dit gebeur het dat twee eienaars van die plaas feitlik op dieselfde werf woon, en neefs is.

Ek het nog 'n grondbrief bestudeer, nl. die van Welgemeend, omdat dit onafskeibaar is van dié van Nieuw Munster.  Tussen hakies, hierdie grondbrief kom net in Engels voor, en sy datum 1817.

Die grondbrief van Welgemeend is ietwat ingewikkeld. Byna al die name van die vroeëre eienaars van Nieuw Munster kom daarin voor, selfs die van 'n Engelsman, John Tall, van wie ek 'n interessante staaltjie gehoor het i.v.m. die plaas.

Welgemeend dan, volgens die grondbrief, is in die veldkornetskap van Breede Rivier, en in die afdeling van Tulbagh.  Die plaas is 551 morge 55 vk. rde. groot. Dit is saamgestel uit drie dele:-   

    (a) Twee stukke grond saam 481 morge 354 vk.rde., wat oorspronklik in altoosdurende erfpag uitgegee is - die eerste stuk grens aan Nieuw Munster en was deel van die ou Nieuw Munster, die tweede stuk is oorgedra aan Hendrik Francois Conradie op 25 Jan. 1906 en was deel van Almansberg.  Hierdie stuk grond volgens die grondbrief het voorheen behoort aan John Tall.  Hy het dit verkry op 23 Feb. l874 op, soos die huidige eienaars van Nieuw Munster my vertel, 'n slinkse manier.  Dit was voorheen onuitgegewe goewermentsgrond, en die destydse eienaar van Nieuw Munster, waarskynlik Hendrik Francois Conradie, het die reg verkry om koring op die grond te saai. John Tall het die grond van die regering in elendom verkry, en die Conradies moes die grond van hom koop om hul eie koring te kan oes.

    (b) Dit is ook 'n stuk wat deel was van die ou Nieuw Munster - 43 morge. 

    (c) Bestaan uit twee stukkies wat in die grondbrief Annex Nieuw Munster genoem word - groot 27 morge 197 vk. rde. Dit was oorspronklik die eiendom van hendrik Francois Conradie en die wettige verteenwoordigers van wyle Willem Stephanus Conradie.
     

Opsommend kan ons dan net byvoeg, dat ons in hierdie grondbrief, die name van die volgende Conradies het wat hier grondeienaars was.
 
    (i)   Wed. Petrus Conradie        25 Jan. 1818  -  Tulbagh.
    (ii)  Willem Stephanus Conradie   12 Des. 1890.
    (iii) Hendrik Francois Conradie   25 Jan. 1906.
Van die volgende plase weet ek nie veel af nie.  Ek kon net een grondbrief i.v.m. elk raadpleeg, maar hierdie grondbriewe is van groot belang omdat hulle i.v.m. die betrokke plase uitgereik is voordat hulle opgedeel is.


[B]       KOELEFONTEIN:

Die grondbrief lui as volg:

"I do hereby grant, on perpetual quitrent, unto David Malan and Petrus Jacobus Conradie a piece of land, 2965 morgen and 328 sq. rds., situated in the district of Worcester, Field Cornetcy, Over Hex River; being the land called Koelefontein, extending to Vinke River and ........govt. ground..."

Die eienaars moes elke 12 mnde die som van 30 riksdaalders(rixdol.) betaal.

Dan is daar nog die gewone twee bepalings: " ... and be bound (according to the existing laws of this settlement) to have the boundaries properly traced out, and the land brought into such a state of cultivation, as it is capable of within the first three years".

Dit is geteken  C.H. Somerset, en is uitgereik op 21 Nov. 1823.

Enkele opmerkings:
 

    (i)   Ons let daarop dat die grond in Altoosdurende Erfpag uitgereik is in 1823, en dat die plaas twee eienaars had.  Net een van hulle is natuurlik hier vir ons van belang nl. Petrus  Jacobus Conradie.  Ek reken en sy afstammelinge woon nou nog daar, maar ek weet nie of die Malans nog 'n deel van die plaas besit nie.
    (ii) Hulle mees jaarliks 30 riksdaalders betaal.  Vgl. dit met die huidige waarde van die plaas of met sy jaarlikse opbrengs.
    (iii) Dan kry ons die gewone twee bepalings.
    (iv)  Let op die grootte van die plaas.  Miskien is daar nie vandag nog so 'n groot plaas in die Worcester-Distrik nie.  Die Koelefontein van vandag is seker heelwat kleiner.
    (v)   Die grondbrief kom net in Engels voor.


[C]         LEEUFONTEIN

I.v.m. hierdie plaas het ek nie veel te sê nie. Die oospronklike grondbrief is uitgereik op 8 Maart 1832 aan Maria M. van Heerden en Christian Gabriel Theron, en die plaas was destyds baie groot, 4542 morge.  Dit is uitgereik gedurende die tyd van Goew. Sir 0. Lowry Cole.

Wat die plaas vir my van besonder belang maak, is die ou tekening van die plaas.  Ons vind die sirkel met die strepe wat die straal van 'n halfuurstap in alle rigtings aantoon.   Buitekant op die sirkel is daar 'n vierkantige figuur getrek. Dit is 'n onteenseglike bewys vir ons dat die plaas ontstaan het soos ek  in die begin uiteengesit het.

Volgens hierdie tekening moes die ou plaashuis van Leeufontein dan ongeveer in die middel van die teoreties ronde plaas gewees het. Dit was mos die oorsprong van die ronde plaas. (Hier verskil die plaas van Nieuw Munster, want dit lyk vir my of die plaashuis van Nieuw Munster aan die een kant is. Dit kan wees dat die eerste ou plaashuis nie meer bestaan nie, en dat die oudste woonhuis veel laeraf, nader aan die lopende water, was.)

Wanneer het hierdie plaas dan die eiendom van 'n Conradie geword?  Op die ou grondbrief staan in potlood aangeteken;

"Granted to J. Conradie 30/10/l875".  Vermoedelik behoort die plaas van daardie tyd af aan nog altyd aan Conradies.  Dus ook 'n familieplaas. Ek is jammer dat ek nie die tyd had en die grondbrief van 1875 op te spoor nie.



[D]       DE LIEFDE

Van hierdie plaas het ek ook net die oorspronklike grondbrief gesien.  Ek het maar gehoor dat hy 'n familieplaas is, maar ek het geen bewyse daarvoor nie. 

Dit is namelik in Altoosdurende Erfpag uitgereik aan Pieter Jacobus Hugo (Piet seun) op 17 Junie 1848.   Die plaas was toe 1710 morge groot. Die eienaar moes 5 Pond per jaar erfpaggeld daarvoor betaal.   Dit was in die tyd van Sir Henry George Wakelyn Smith.


Die plaas Modderfontein, Rustenburg

Op 18 Januarie 2012 skrywe Hennie Conradie (c1d8e3f2g11h4i4j4) soos volg:

Soos jy weet stam ek af van die Modderfontein Conradies.

Modderfontein was (en is) die familieplaas van die Conradies wat hulle voor die ABO naby Rustenburg in die ou Transvaal gevestig het. My Oupa Franz Conradie is nog op Modderfontein gebore in 1904. Bettie Cilliers Barnard - die befaamde skilderes en Ma van die aktrise Jana Cilliers was ook 'n nooi Conradie van Modderfontein (sy was my Oupa Franz se niggie). Tot vandag toe nog is hierdie plaas in Conradie besit, alhoewel nie meer in my eie familie nie.


'n Familie-foto voor die wonderboom op die plaas Modderfontein in die Rustenburg distrik toon die afstammelinge van Franz Conradie, Hennie (c1d8e3f2g11h4i4j4) se Oupa. Hennie (blou) en sy broer Willie sit in die boom se mik.

In 2004 het ons nasate Oupa Franz se 100ste verjaarsdag herdenk, en die plaas Modderfontein besoek. Die fotos vertel 'n interessante verhaal. Die oorspronklike opstal van die Conradies was - as ek reg onthou - in Kaaps-Hollandse styl gebou. Dit het o.a. beteken dat die kombuis/agterdeur van klip gebou is, aangesien die trappe na die solder ook van hierdie klip struktuur gebruik gemaak het.

Tydens die Engelse Oorlog het die Engelse ook hierdie huis opgeblaas of verbrand. Alles is afgebrand buiten vir hierdie klip-deel van die gebou.


Daar was 'n houtlatei oor die agterdeur, en 'n vyeboomsaadjie het hierin ontkiem en oor die agterdeur begin groei. Die gevolg - 100 jaar later, is 'n REUSE vyeboom met 'n deur in die middel. Dit is waarlik een van die merkwaardigste natuurlike monumente van die oorlog wat ek nog gesien het - en nog meer vreemd is waarskynlik dat dit nêrens opgeteken is in boeke oor monumente van die oorlog nie.


'n Vensterraam wat vasgegroei het in een van die vyeboom se stamme.

Ek sou verkies dat jy my weergawe van die geskiedenis miskien ondersoek en ook uitreik na Conradies wat op Modderfontein bly - hulle sal waarskynlik 'n akkurater weergawe kan gee.
 
Ek hoop dit kan 'n interessante byvoeging wees tot die "Familieplaas" deel van die webblad. [Ja, baie beslis - dankie - Pieter]

* * * * * *

Voorvader van Rustenburg CONRADIES

c1d8e3f2.  Francois Wilhelmus CONRADIE gebore 25.12.1827 en gedoop op 09.03.1828 te Swellendam, kan beskou word as die stamvader van die Rustenburg Conradies. Hy trou op 03.04.1846 met Aletta Regina Dorothea Francina (Lettie) ROUX. Francois het volgens oorlewering in 1875 verhuis na die plaas Modderfontein by Rustenfontein (Rustenburg). Hy is oorlede in 1884.

[NOTA: Kontak my asb indien u oor meer korrekte inligting vir boonstande beskik! - Pieter]

* * * * * *

Modderfontein CONRADIES in ABO konsentrasie-kampe.

Bewoners van die plaas Modderfontein by Rustemburg is gedurende die ABO swaar getref - onderstaande is 'n lys van CONRADIE persone wat almal in konsentrasie-kampe geplaas is. Die inligting hieronder is ontleen aan die webblad British Concentration Camps of the South African War 1900-1902. Klik op die naam vir meer besonderhede oor elke persoon.
  1. Miss Aletta Conradie Unique ID: 138111
  2. Miss Aletta Conradie Unique ID: 125608
  3. Mrs Aletta Fran Conradie (Aletta Rosina Dortje Francina) Unique ID: 138058
  4. Miss Aletta Fransinna Conradie Unique ID: 138057
  5. Master Alwyn Petrus Conradie Unique ID: 125610
  6. Master Andries Lodewikus Conradie Unique ID: 125667
  7. Mrs Anna Katrina Conradie Unique ID: 137887
  8. Miss Catharina Elizabeth Conradie Unique ID: 125671
  9. Miss Catherina Conradie (Catharina Elizabeth ) Unique ID: 138060
  10. Miss Cathrina Elizabeth Conradie Unique ID: 125611
  11. Miss Christina Johanna Conradie Unique ID: 125614
  12. Master Francois Willem Conradie Unique ID: 125607
  13. Master Frans W Conradie (Frans Willem ) Unique ID: 138113
  14. Mr Frans Willem Conradie Unique ID: 138114
  15. Mr Frans Willlem Conradie Unique ID: 145275
  16. Miss Helina Conradie Unique ID: 138059
  17. Mrs Hester Johanna Conradie Unique ID: 138109
  18. Master Johannes Hendrik Conradie Unique ID: 125668
  19. Master Johannes Marthinus Conradie Unique ID: 125609
  20. Miss Louisa Martina Conradie Unique ID: 125612
  21. Miss Magdalena Conradie Unique ID: 138110
  22. Miss Magdalena Hendrina Conradie Unique ID: 125670
  23. Mrs Maria Susanna Conradie Unique ID: 125666
  24. Master Stephanus J Conradie (S J ) Unique ID: 137888
  25. Miss Susanna Petronella Conradie Unique ID: 125672
  26. Mrs Wilhelmina Magdalena Conradie Unique ID: 125606
  27. Miss Wilhelmina Magdalena Conradie Unique ID: 125613
  28. Master Wybrandt ConradieUnique ID: 125669
* * * * * *

Briewe uit die BOERE-OORLOG
deur CA Hollenbach (1999)
Hoofstuk 10 "Die Conradies van Modderfontein"


Die Conradies van Modderfontein het aan mnr CA Hollenbach 'n aantal briewe uit die Boere-oorlog beskikbaar gestel vir opname in sy boek "Briewe uit die BOERE-OORLOG".  Ek sou vir mnr Hollenbach om toestemming vra om 'n uittreksel uit die boek hier toon, maar hy is ongelukkig in 1999 kort na die publikasie van die boek oorlede. Ek wil egter graag glo dat hy nie beswaar sou hê dat die Conradie nageslag hier toegang tot hierdie inligting sou kry nie. U kan die betrokke hoofstuk hier onder in pdf formaat aflaai:
Briewe uit die BOERE-OORLOG in pdf formaat (pdf dokument, 2 Mb)


* * * * * *

Kort Geskiedenis van die plaas Modderfontein, Rustenburg

Die artikel hieronder is in 2007 geskrywe deur Stephan Vercueil, en is weer in Januarie 2012 in die "Rustenburg Herald" herdruk nadat Stephan in Desember 2011 op ouderdom 88 oorlede is.

Die geskiedkundige plaas Modderfontein naby Rustenburg het ‘n baie interessante verlede. Dit was in 2007, met die skrywe van die artikel, reeds honderd jaar sedert die eerste Suid-Afrikaanse sitrusvrugte vanaf hierdie plaas uitgevoer is na die Britse varsproduktemark, Covent Garden in Londen. ‘n Totaal van honderd houtkissies met puik gehalte pittipe lemoene is na Engeland versend en die pryse wat daar behaal is, was besonder goed.


Die vorige jaar is ‘n klein proefbesending lemoene na hierdie mark gestuur en die pryse was so besonder goed dat die destydse eienaar van Modderfontein, wyle oom Pieter Conradie besluit het om ‘n groter hoeveelheid vrugte te stuur.


Dit was op 1 September 1860 toe Marthinus Wessel Pretorius, eerste staatspresident van die eertydse Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR), aanbeveel het dat ‘n honderd pittipe lemoenboompies op Modderfontein geplant moes word. Die president het self die eerste tien boompies geplant. Hierdie boompies was afkomstig vanaf Citrusdal in die Wes-Kaap, die oudste sitrusproduserende gebied in Suid-Afrika.


Dit was dan ook die eerste betekenisvolle sitrusboord in Rustenburg, asook die grootste in die Transvaalse Boererepubliek.


Foto: Die destydse eienaar van Modderfontein, wyle oom Pieter Conradie in 1960 by die laaste oorblywende lemoenboom van die 100 wat in 1860 op die plaas aangeplant is. Dié boom het nog tot in 1996 steeds stroopsoet vrugte gedra. [Foto en teks oorgeneem uit die Rustenburg Herald Januarie 2012]

Dit was ook in die jaar 1860 toe pres Pretorius besluit het om koffieboompies van die arabica-kultivar op Modderfontein aan te plant. Teestruike, kruie, speserye en suikerriet is ook vir proefnemingsdoeleindes daar aangeplant van plantmateriaal afkomstig van Indonesië, voorheen bekend as Nederlands-Oos-Indië. Hierdie produkte is alles met sukses gekweek weens die feit dat Modderfontein ‘n rypvrye gebied is. Nasate van koffiebome wat in 1860 daar geplant is, is vandag nog daar te sien.


Die grafte van die eerste twee blanke persone wat in die Rustenburg-omgewing gesterf het, is ook in die familiebegraafplaas op die Modderfontein te sien. Hulle was Willem Janse van Rensburg en Gerrit Janse van Rensburg, twee grootwildjagters wat deur ‘n gewonde olifantbul naby die huidige Olifantsnekdam gedood is.


Rustenburg se “wonderboom”, ‘n wildevy, is ook daar te sien. Hierdie ou reus wat al meer as 140 jaar oud is, het die vlamme van die Tweede Vryheidsoorlog oorleef. Die ou grasdakplaashuis het langs hierdie wildevyeboom gestaan en die boom het aan die kombuisvenster gegroei, asook aan die kliptrappe van die woning se solder. ‘n Opening in die boom waar die kombuisvenster was, is duidelik te sien. Die kliptrappe van die solder is ook duidelik in die boomstam sigbaar.


Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog het pres Marthinus Theunis Steyn destydse staatshoof van die Oranje-Vrystaat, saam met genls Christiaan de Wet en Jan Smuts een nag in die ou plaaswoning geslaap. Hulle het toe van die geurige koffiebessies se aroma geproe. Die koffie het so besonder lekker gesmaak dat hulle almal ‘n tweede ronde gevra het. Die suiker in die koffie was ook afkomstig vanaf die suikerriet wat hier gekweek is. Daar was ook 300 boerekrygsmanne in die kommando wat daar oornag het. Almal was dit eens dat Modderfontein se koffie van die beste was wat hulle nog geproe het. Met hul vertrek is daar ook ‘n groot hoeveelheid lemoene en nartjies aan die besoekers gegee.


In September 1960, honderd jaar nadat pres Pretorius die eerste sitrusboompies laat aanplant het, was daar slegs een oorlewende boom te sien. Hierdie ou kanniedood pittipe lemoenboom het tot in 1996 nog steeds stroopsoet vrugte voortgebring.

In die verlede het groot getalle plaaslike sowel as oorsese toeriste hierdie geskiedkundige plaas besoek.

Die huidige eienares van Modderfontein is mev Connie Conradie. Hierdie plaas was in 2007 reeds 127 jaar in besit van die familie.


(Artikel geskryf deur mnr Stephan Vercueil op 10 Oktober 2007)

*****

die effek van die ABO op die Conradies van Modderfontein.

In 2017 skrywe Faan Conradie, 'n Modderfontein nasaat soos volg:

My naam is Faan Conradie (c1d8e3f2g4h1i5j5). Ek het voorheen die deel van die familie wat aan my bekend is opdateer en sal binnekort die jongste inligting deurgee.
 
Ek het vandag iets ontdek op jou webwerf wat my diep geraak het, en wat ook 'n klomp werk vir jou kan beteken. Terwyl ek deur die gedeelte oor familieplase gewerk het, het ek ook afgekom op die deel oor die plaas Modderfontein, waar my groot oupagrootjie hom in 1875 gevestig het. Soos gewoonlik is die bydraes en aanbieding van hoogstaande gehalte.

My ontdekking het egter te doen met die gedeelte
"Modderfontein CONRADIES in ABO konsentrasie-kampe."
 
Daar is kamprekords vir die volgende naby familie van my:
 
Frans Willem Conradie (c1d8e3f2g4h1) wat op 30/08/1901 opgeneem is op ouderdom 26. Dit stem oreen met sy geboortedatum 1875 en ek is dus oortuig dat dit wel my oupa is. In die geslagsregister is hy aangeteken as Francios Wilhelmus wat dan waarskynlik so opgeteken is in die doopregister.
 
Mrs. Anna Katrina Conradie wat op 1/05/1901 opgeneem is en aangegee word as "the mother of  Master Stephanus J Conradie" en "the wife of Mr. Frans Willem Conradie". Dis ongetwyfeld my ouma.
 
Master Stephanus J Conradie wat op 1/05/1901 opgeneem is en aangegee word as "the son of Mrs. Anna Katrina Conradie", Hy sterf op 9/12/1901 aan masels op die ouderdom van 2 volgens die kamprekord. Hy was dus in 1899 gebore - dus omtrent met die aanbreek van die oorlog. Hy was dus waarskynlik nooit formeel gedoop nie. Diegene wat die oorspronklike familiebesonderhede opgegee het, het moontlik nie van hom geweet nie of dit nie genoem nie om nie rou wonde oop te krap nie.
 
Dit beteken egter dat die geslagsregister nie volledig is vir ons tak van die familie nie. Stephanus J Conradie moet ingevoeg word as c1d8e3f2g4h1i1, en die res van my oupa se nageslag moet aanskuif;
c1d8e3f2g4h1i6 ipv c1d8e3f2g4h1i5 sal dus my pa- Stephanus Johannes Oosthuizen Conradie wees en
c1d8e3f2g4h1i6j5 ipv c1d8e3f2g4h1i5j5 sal dus my nuwe nommer wees.

*****
Na my ontdekking van my oom wat  in die konsentrasiekamp gesterf het, het ek besluit om navorsing te doen oor die effek van die ABO op die Conradies van Modderfontein. Die resultate van my navorsing is ingesluit in die aangepaste geslagsregister van die drie geslagte wat die oorlog beleef het. Ek het heelwat navorsing oor die nageslag van die Conradie dogters gedoen, aangesien hulle myns insiens net so belangrik is as die manlike nageslag in dié verband met die opofferings wat gedoen is in die ABO. Die hoeveelheid inligting wat ek deur die internet bekom het, het my verstom.
 
Hier is 'n opsomming van die inligting, saamgevat per gesin:
 
c1d8e3f2. Francois Wilhelmus Conradie & Aletta Regina Dorothea Francina Roux
Die stamvader is in 1884 (voor die ABO) oorlede. Die stammoeder is in 1901 in die Krugersdorp konsentrasiekamp oorlede. Haar ouderdom by opname in die kamp is as 72 aangegee. Sy moes dus c. 1829 gebore gewees het.
 
f2g1. William Henry Knox & Catharina Elizabeth Maria Conradie
Die moeder, Catharina Conradie is in 1893 oorlede (voor die ABO).
Willem Hendrik Knox (soos hy sy naam opgegee het) is op 25 Sept 1901 by Modderfontein gevange geneem op ouderdom 58. Hy gee sy adres aan as Oorzaak.
Kind 1 Aletta Regina Dorothea van der Merwe (geb. Knox) se man, David Schalk van der Merwe is op 15 Sept 1901 te Modderfontein gevange geneem. Sy adres was Oorzaak, Haar kinders, Judith Wilhelmina van der Merwe (1) en David Schalk Van der Merwe (3) sterf in die konsentrasiekamp.
Kind 2 Catharina Elizabeth Maria Kilian (Geb Knox) word op 25/06/1901 ouderdom 27 in Irene konsentrasiekamp opgeneem saam met 2 kinders Catharina Elizabeth Kilian (6) en Maria Petronella kilian (4).Kind 7 Christina Johanna Knox word op 25 Junie 1901 ouderdom 16 in Irene konsetrasiekamp opgeneem. In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Oorzaak.
 
f2g2. Jacobus Albertus Bernardus van Zyl & Martha Johanna Conradie
JAB van Zyl is in 1897, net voor die ABO, oorlede. Hy het die plaas Rhenosterfontein, Rustenburg distrik besit. Van Martha Johanna en haar kinders kan ek geen rekord in die konsentrasiekamprekords vind nie. Is sy dalk na sy dood terug Robertson toe met haar jonger kinders?
Van die 14 kinders is die vierde kind, Frans Willem van Zyl (29) gevange geneem op 15 September 1901 te Modderfontein.
 
f2g3. Johannes Hendrik Conradie & Dalina Hendrina van der Vyver.
Ek kry geen kamprekords vir Dalina nie, en vermoed dat sy voor die ABO gesterf het
fg3h3 - Frederik Hendrik was gevange geneem op 4 Sept 1901 by Springbokfontein.
Die dogters ARDF (f2g3h4) en Dalina (f2g3h5) is op 10 Aug 1901 in die Krugersdorp konsentrasiekamp opgeneem saam met die stammoeder ARDF en hul suster Christina. Christina was nooit opgeneem in die geslagsregister nie want sy sterf in die kamp op ouderdom 8 aan marasmus.
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein
 
f2g4. David Hendrik Jeremia Conradie & Maria Susanna Petronella Lewis (My oupa- en oumagrootjie)
David Hendrik is in 1898 net voor die oorlog oorlede.
Maria Susanna is op 9 Aug 1901 in Irene Konsentrasiekamp opgeneem saam met 6 kinders - Magdalena Hendrina (15) (f2g4h5), Andries Lodewikus (12) (f2g4h6), Catharina Elizabeth (11) (f2g4h7), Susanna Petronella (9) (f2g4h8), Johannes Hendrik Jeremia (8) (f2g4h9) en Wybrandt (4) wat in die kamp sterf. Die seun Wynand (f2g4h10) was dieselfde ouderdom, maar hy is later getroud en het definitief nie in die kamp gesterf nie.
My oupa Frans Willem (f2g4h1) is op 31 Aug 1901 opgeneem in die Krugersdorp Konsentrasiekamp. My ouma Anna Catharina is op 1 Mei 1901 opgeneem in die Krugersdorp Konsentasiekamp saam met haar seuntjie Stephanus J, wat in die kamp sterf van masels.
David Hendrik Jeremia (f2g4h3) is gevange geneem op 15 Sept 1901 te Modderfontein.
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein.
 
f2g5. Frans Willem
Is waarskynlik tussen 1858 en 1868 oorlede, aangesien die seun Alewyn Petrus in (f2g7) 1858 gebore is, en Francois Wilhelmus (f2g11) in 1868 gebore is.
 
f2g6. Michiel Burgert Groenewald & Aletta Margaretha Conradie
Aletta Margaretha is op 29 Maart 1901 opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp saam met 3 van haar dogters - ARDF Groenewald (24), Anna Catharina Magdalena Groenewald (20) Catharina Jacoba Elizabeth Maria Groenewald (12).
Frans Willem Groenewald (21) is Krysgevangene geneem op 16 Aug 1900 te Wolhuterskop.
Johannes Hendrik Groenewald (16)  is gevange geneem op 4 Sept 1901 te Waterval.
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein.
 
f2g7. Alewyn Petrus Conradie & Wilhelmina Magdalena Maree
Alewyn Petrus (43) is gevange geneem op 5 Feb 1902 te Gruisfontein.
Wihelmina Magdalene (40) is opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp 20 Junie 1901 tesame met 8 kinders:
f2g7h1 Frans Willem (11), f2g7h2 Johannes Marthinus (6), f2g7h3 Alwyn Petrus (4), f2g7h6 Aletta RDF (17), f2g7h7 Wilhelmina Magdalena (15), f2g7h8 Catharina Elizabeth (13), f2g7h9 Louisa Matha (9) en f2g7h10 Christina (1).
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein
 
f2g8. Paul Johannes van Rooyen & Christina Johanna Conradie
Christina Johanna (40) is op 9 Aug 1901 opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp tesame met 5 kinders:
Christina Johanna (16), Catharina Elizabeth (12) Susarra Aletta (9), Martha Johanna (7) en Paul Johannes (2).
Paul Johannes (45) word gevange geneem op 23 Jan 1901 te Rustenburg.
Hul dogter Aletta Francina Kilian (geb Van Rooyen) word op 10 Sept 1901 ouderdom 24 opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp
tesame met drie kinders. Christina Johanna Kikian (9), Aletta Francina Kilian (3) en Markus Wynand Kilian (1). Marjus Wynand serrf in die kamp. Haar man Markus Wynand Kilian sterf op 17 Sept 1900 te Derdepoort.
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein
 
f2g9. Johannes Petrus Albertus Groenewald & Maria Johanna Conradie
Maria Johanna (32) is op 29 Maart 1901 opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp tesame met 3 kinders:
Frans Willem wat 15 dae oud was by opname sterf in die kamp, Anna Catharina Maria (12) en Maria Johanna Magdalena (10).
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Oorzaak.
 
f2g10. Jurie Hendrik Groenewald & Elizabeth Willemina Conradie
Jurie Hendrik Snr, (46) en Jurie Hendrik Jnr. (14) is op 15 Sept 1901 te Modderfontein gevange geneem.
Elizabeth Wihelmina (37) is op 29 Maart 1901 opgeneem in die Irene Konsentrasiekamp tesame met 6 kinders:
Aletta RDF (12), Anna Carharina Magdalena (9), Coenraad Johannes (8), Johannes Hendrik (6) en Elzabeth Wilhelmina  (2) wat sterf in die kamp.
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Oorzaak.
 
 
f2g11. Francois Wilhelmus Conradie & Hester Johanna Carry van der Merwe.
Francois Wilhelmus (33) word gevange geneem op 16 Aug 1900 te Wolhuterskop.
Hester Johanna word opgeneem in die Krugersdorp Konsentrasiekamp op 31 Aug 1901 tesame met 4 kinders:
Frans Willem (8 maande) sterf in die kamp van masels en was nie in die geslagsregister opgeneem nie, f2g11h1 Magdfalena Johanna(11), f2g11h2 Aletta RDF (9) en f2g11h3 Hester Johanna Carry (5).
In al die ABO rekords word hul adres aangegee as Modderfontein
 
f2g12. Abraham Jacob Conradie.
Daar is geen ABO rekords vir hom nie. Volgens die geslagsregister is hy in Robertson begrawe.
 
Daar was dus altesaam 11 krygsgevangenes en 56 vroue en kinders opgeneem in die konsentrasiekampe, waarvan 9 in die kampe gesterf het. Dit sluit net diegene in wat gekoppel kon word. Daar is nog kinders wat in die kampe gesterf het wat nie gekoppel is nie omdat daar nie genoeg inligting is nie.
 
Die Conradie nageslag was vesprei oor drie plase in die rustenburg distrik:
Rhenosterfontein waar die van Zyls gevestig was, Oorzaak waar die Knox en twee Groenewald families gevestig was. Van die 12 kinders was 6 kinders en hul families op Modderfontein gevestig.
 
Nog 'n interessante feit is dat die drie Groenewald broers met drie Conradie susters getroud was.
 
Ek sluit die opgedateerde Geslagsregister in.
(Faan se ABO impak op Modderfontein Conradies pdf dokument hier beskikbaar )

 
Groete,

Faan Conradie
c1d8e3f2g4h1i5j5




Dec 2011: Page designed and created by Piet Conradie;